Edebiyat piyasası “evet!” diyor

"Bütün sanatlar aynı hızla kirleniyordu, birinciliği edebiyata verdiler."

Böyle deyip geçersek yanlış yapmış olmayız, ama kolaycılık yapmış oluruz. Neden edebiyatta evetçilik daha baskın? Buna ben kendimce şöyle bir yanıt geliştirdim:

Müzik, sinema ve edebiyat kadar "popüler" olmayan sanat dallarının, bir meta olarak kitlesel üretimleri ve tüketimleri söz konusu olmadığından görece masum kalmaları (ve evet'e daha az bulaşmaları) doğal görünüyor. En azından bulaşsalar bile bu fazla gündeme gelmiyor.

Edebiyat 'piyasasının' evet'e bu denli rağbet etmesi, 'evet' diyen önemli isimlerin fazlalığı ve bu açılardan sinemacıları, müzisyenleri geride bırakması ise edebiyatın "bilgiyle" ilişkisinde yatıyor olabilir. Bir şarkı, bir film topluma bir şeyler "bildiren" eserler olarak görülmüyor ve dolayısıyla bunları yaratan ya da aktaran bir şarkıcı, gitarist, oyuncu ya da yönetmen de bilge, bilen, hakim kişiler olarak algılanmıyor toplumca. Oysa yazarlar birer otorite gibi görülüyor, koca koca kitapları "yazmış", insanı, tarihi, toplumu özümsemiş kişiler gibi algılanıyor. İnsanlar bir oyuncuda yine bir "oyuncu" görüyor; bir şairde, bir romancıda ise bilge bir kişi!

Sanırım, edebiyatın tüketicilerindeki bu otorite, bu bilirkişi algısı nedeniyle, edebiyatçıların fikirlerinin kamuoyundaki etkisi de artıyor. Bu etki edebiyatın üreticilerinde ise şişkin bir egoya yol açabiliyor. Özellikle nobel alanlarında, Mevlana'nın derinliklerinden "aşk" damıtanlarında, insan ruhunu çözdüğünü sananlarında, demokrasi benden sorulur diyip "evet"çiliğini ilan etmek bir misyon haline geliyor, "pervasızlık" bir erdem oluyor. Medya ve kamuoyu da böylelerini bir otorite olarak o kadar ciddiye alıyor ki, edebiyat diğer sanatlarla aynı hızla kirlense bile, kirini gösterme kapasitesi çok daha büyük oluyor.

Edebiyat alanında piyasaya ürün sürmek, diğer sanat alanlarına nazaran daha kolay gibi. 'Ağzı olan konuşuyor' sözünü, 'eli olan yazıyor' olarak çevirebiliriz. Nitelikli edebi eserlerin oranı giderek azalıyor. Daha doğrusu niteliksiz 'edebi eserler'in sayısı giderek artıyor. Bu niteliksiz ürünler, 'sanatsal' olarak sunuluyor, sanatsal olanın yerini onların 'sanatsal' dedikleri alıyor. Üstüne, ekseriyetle toplumsallıktan uzak olan bu niteliksiz eserler ve o eserlerin yazarları, medyada özellikle, sürekli şişiriliyor, reklamları pompalanıyor. Edebiyatın, doğrudan, kolayca ve etkili bir biçimde mesaj vermesi açısından diğer sanat dallarına oranla avantajı var. Diğer sanat dallarına göre daha etkili bir propaganda aracı ve alanı... Evetçi yazarlara bakınca niteliksizlik ile egemen gücün sözcülüğünün birleşimini görüyorum. Bu tiplerin bu kadar göz önünde olması birilerinin sözcüleri olmalarındandır. Osman Can (hukukçu), Elif Şafak (yazar), Nihat Doğan (şarkıcı), Cengiz Çandar (gazeteci), Sinan Çetin (sinemacı), Lale Mansur (oyuncu) ve onlarcası, yüzlercesi... Niteliksizlikleriyle bu kadar 'başarılı' olacak değiller ya...

sanatın herhangi bir dalı ticari bir araca dönüştüğünde ve bu işlerle uğraşanlar sömüren sınıfın ve gerici hayatın bir parçası olduklarında , bu insanların sanatçılıkları ve herhangi bir değerleri söz konusu olmayacağı gibi bu insanların kendi çıkarları olarak düşündükleriyle, sistemin çıkarları genellikle örtüşecek, destek buldukları, kendilerini besleyen iktidarla aynı paralellikte düşünmeye başlayacaklardır. aynı şekilde iktidar da bu insanları iktidarlarının devamı için itici bir güç olarak görecek ve destekleyecektir.

Kültür-sanat-spor alanı, insanların gündelik yaşamlarıyla daha dolaysız bağ kurabildikleri, bu anlamda daha "interaktif" bir alan.

Sıradan emekçiler için bir iş adamıyla özdeşlik kurmak, Sabancı örneğinde olduğu gibi, istisnai bir durumdur.

Şarkısıyla hüzünlendiğimiz, kitabında kendimizden bir şeyler bulduğumuz, maçtaki performansının o günkü psikolojimizi belirlediği insanları kendimize daha yakın görürüz.

Bu yüzden "Orhan Pamuk da evet diyormuş"un güdüleyici etkisi daha güçlüdür.